Dieta w mukowiscydozie
artykuł mgr. Magdaleny Makarewicz-Wujec i dr. n. med. Małgorzaty Kozłowskiej-Wojciechowskiej z Instytutu Żywności i Żywienia
Mukowiscydoza jest chorobą o podłożu genetycznym. Powoduje ją defekt genu kontrolującego wodno-elektrolitową równowagę tkanek.
Mukowiscydoza polega na zaburzeniu funkcji nabłonka wydzielniczego, a w konsekwencji gruczołów śluzowych. Występuje dość często. W Polsce szacuje się częstotliwość jej występowania na 1/25 000 żywo urodzonych noworodków, a nosicielem nieprawidłowego genu za nią odpowiedzialnego jest co 25. osoba.
Mukowiscydoza to choroba ogólnoustrojowa, a więc zaburzająca funkcjonowanie wielu narządów. Dotyczy przede wszystkim układu oddechowego (zwłaszcza oskrzeli) i pokarmowego (trzustka i jelita). Najgroźniejsze dla zdrowia są zmiany w układzie oddechowym, polegające na tworzeniu się tam gęstej wydzieliny, która nie pełni swej funkcji fizjologicznej. U zdrowego człowieka śluz ma na celu nawilżanie wewnętrznej powierzchni oskrzeli i oskrzelików. Gęsty śluz sprzyja rozwojowi wielu zakażeń, a w konsekwencji ogranicza efektywność oddechową płuc.
Ze strony przewodu pokarmowego mukowiscydoza przejawia się przewlekłym zapaleniem trzustki, które powoduje blokowanie przez śluz (o nietypowych właściwościach) przewodów trzustkowych. Następuje tu upośledzenie wydzielania soku trzustkowego, co prowadzi do znacznego ograniczenia trawienia i wchłaniania. Skutkiem tego jest niedożywienie z powodu występowania licznych niedoborów energii i składników odżywczych.
Charakterystyczną cechą mukowiscydozy jest także nadmierne wydalanie z potem elektrolitów, co również może zwiększyć ich niedobory. Chorzy są narażeni na wiele dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takich jak choroba wrzodowa, kamica dróg żółciowych, refluks żołądkowo-jelitowy. Te objawy może w pewnym stopniu złagodzić właściwe odżywianie.
Zarówno dzieci, jak i dorośli mają zwiększone zapotrzebowanie na energię: od 30 do nawet 100%, co musi stanowić podstawę układania diety. Każdą dietę ustala się indywidualnie. W przypadku dzieci należy sprawdzić, czy nie odstają pod względem rozwoju fizycznego od rówieśników. Jeżeli takie różnice są widoczne, dietetyk powinien przeprowadzić wywiad żywieniowy, aby dowiedzieć się, co pacjent je i w jakich ilościach.
Z powodu niewydolności trawiennej trzustki, występującej u ok. 85% chorych na mukowiscydozę, często jest wskazane stosowanie preparatów enzymatycznych, które wspomagają trawienie. Powinny być dodawane do każdego posiłku zawierającego tłuszcze. Należy je podawać w jabłku tartym lub musie owocowym, a nie w mleku, co znacznie obniża ich działanie. Niezbędne jest również przyjmowanie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, a więc A, D, E i K, których przyswajanie jest w dużym stopniu upośledzone.
Najważniejsze zasady diety
Zestawy
"Żyjmy dłużej" 11 (listopad) 1999 r.
| |
Mukowiscydoza jest chorobą o podłożu genetycznym. Powoduje ją defekt genu kontrolującego wodno-elektrolitową równowagę tkanek.
Mukowiscydoza polega na zaburzeniu funkcji nabłonka wydzielniczego, a w konsekwencji gruczołów śluzowych. Występuje dość często. W Polsce szacuje się częstotliwość jej występowania na 1/25 000 żywo urodzonych noworodków, a nosicielem nieprawidłowego genu za nią odpowiedzialnego jest co 25. osoba.
Mukowiscydoza to choroba ogólnoustrojowa, a więc zaburzająca funkcjonowanie wielu narządów. Dotyczy przede wszystkim układu oddechowego (zwłaszcza oskrzeli) i pokarmowego (trzustka i jelita). Najgroźniejsze dla zdrowia są zmiany w układzie oddechowym, polegające na tworzeniu się tam gęstej wydzieliny, która nie pełni swej funkcji fizjologicznej. U zdrowego człowieka śluz ma na celu nawilżanie wewnętrznej powierzchni oskrzeli i oskrzelików. Gęsty śluz sprzyja rozwojowi wielu zakażeń, a w konsekwencji ogranicza efektywność oddechową płuc.
Ze strony przewodu pokarmowego mukowiscydoza przejawia się przewlekłym zapaleniem trzustki, które powoduje blokowanie przez śluz (o nietypowych właściwościach) przewodów trzustkowych. Następuje tu upośledzenie wydzielania soku trzustkowego, co prowadzi do znacznego ograniczenia trawienia i wchłaniania. Skutkiem tego jest niedożywienie z powodu występowania licznych niedoborów energii i składników odżywczych.
Charakterystyczną cechą mukowiscydozy jest także nadmierne wydalanie z potem elektrolitów, co również może zwiększyć ich niedobory. Chorzy są narażeni na wiele dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takich jak choroba wrzodowa, kamica dróg żółciowych, refluks żołądkowo-jelitowy. Te objawy może w pewnym stopniu złagodzić właściwe odżywianie.
Zarówno dzieci, jak i dorośli mają zwiększone zapotrzebowanie na energię: od 30 do nawet 100%, co musi stanowić podstawę układania diety. Każdą dietę ustala się indywidualnie. W przypadku dzieci należy sprawdzić, czy nie odstają pod względem rozwoju fizycznego od rówieśników. Jeżeli takie różnice są widoczne, dietetyk powinien przeprowadzić wywiad żywieniowy, aby dowiedzieć się, co pacjent je i w jakich ilościach.
Z powodu niewydolności trawiennej trzustki, występującej u ok. 85% chorych na mukowiscydozę, często jest wskazane stosowanie preparatów enzymatycznych, które wspomagają trawienie. Powinny być dodawane do każdego posiłku zawierającego tłuszcze. Należy je podawać w jabłku tartym lub musie owocowym, a nie w mleku, co znacznie obniża ich działanie. Niezbędne jest również przyjmowanie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, a więc A, D, E i K, których przyswajanie jest w dużym stopniu upośledzone.
Najważniejsze zasady diety
- Często z chorobą tą wiąże się brak apetytu, dlatego potrawy trzeba dostosować do indywidualnych upodobań chorego i atrakcyjnie podać. Posiłki należy spożywać często, ale porcje nie mogą być zbyt duże.
- Konieczne jest zwiększenie ilości białka tak, żeby dostarczało 15% energii diety. Dlatego do każdego posiłku dobieramy produkty będące jego dobrym źródłem, czyli mięso i jego przetwory, mleko i produkty mleczne oraz ryby i ich przetwory.
- Aby pokryć zwiększone często zapotrzebowanie na energię, wskazane są sery żółte i topione. Z ryb należy wybierać tłuste gatunki, jak łosoś, makrela, sardynki.
- Pieczywo powinno być smarowane masłem lub margaryną, które także dodajemy do warzyw gotowanych, aby zwiększyć kaloryczność potraw.
- Między posiłkami można jeść ciastka, czekoladę, bitą śmietanę lub lody. Polecane są koktajle na bazie pełnotłustych produktów mlecznych. Można spożywać słone orzeszki, chipsy, snacki czy suszone owoce jako przegryzki między posiłkami.
- Do potraw należy używać tłuszczu, zarówno podczas smażenia, duszenia i pieczenia, jak również w postaci surowych olejów roślinnych do sałatek. Do surówek i sałatek warto również dodawać majonez lub sosy na jego bazie.
- Dania mięsne można panierować, a sosy sporządzać z dodatkiem mąki i śmietany. Dotyczy to także zup - nie należy jadać czystych, niczym nie zaprawianych.
- Z żywienia eliminujemy takie produkty, które nie dostarczają ani energii, ani znaczących ilości składników odżywczych, ale za to hamują apetyt. Należą do nich gazowane wody mineralne, kawa, herbata.
Zestawy
| Zestaw I | |
| I śniadanie | II śniadanie |
|
|
| obiad | podwieczorek |
|
|
| kolacja | |
| |
| Zestaw II | |
| I śniadanie | II śniadanie |
|
|
| obiad | podwieczorek |
|
|
| kolacja | |
| |
"Żyjmy dłużej" 11 (listopad) 1999 r.